Sản xuất theo mẻ (batch process): Khác gì sản xuất rời rạc và ERP cần đáp ứng gì

Sản xuất theo mẻ (batch process manufacturing) là mô hình sản xuất trong đó sản phẩm được tạo ra theo từng mẻ dựa trên công thức (recipe, formula) thay vì định mức linh kiện (BOM), thông qua các công đoạn trộn, pha, nấu, phản ứng hoặc sấy. Sản phẩm của sản xuất theo mẻ như thực phẩm, đồ uống, hóa chất, dược phẩm và mỹ phẩm thường không thể tháo rời về nguyên liệu ban đầu. Vì vậy, doanh nghiệp cần ERP hỗ trợ công thức co giãn theo sản lượng, quy đổi nhiều đơn vị tính, truy xuất lô từ nguyên liệu đến thành phẩm và kiểm soát chất lượng.

Sản xuất theo mẻ khác sản xuất rời rạc như thế nào?

Ví dụ của Acumatica về nhà sản xuất nước cam cho thấy rõ đặc thù đơn vị tính: doanh nghiệp không chỉ cần biết tổng số lít nước cam tồn kho, mà còn cần biết bao nhiêu nằm trong bồn, thùng phuy, thùng carton và chai.

Mô hình sản xuất hỗn hợp (mixed-mode) là gì?

Phần lớn doanh nghiệp sản xuất theo mẻ thực tế vận hành theo mô hình hỗn hợp. Phần pha chế dùng công thức, còn khâu chiết rót, đóng gói là sản xuất rời rạc với số lượng bao bì xác định. Các ngành kim loại cơ bản, khoáng phi kim, cao su và nhựa cũng thường kết hợp hai mô hình, ví dụ xưởng đúc nhôm cần theo dõi mẻ nấu và thành phần hóa học của sản phẩm.

Doanh nghiệp theo mẻ cũng có thể sản xuất để tồn kho theo dự báo, sản xuất theo đơn với thông số riêng của khách hàng như nồng độ hóa chất, hoặc sản xuất lặp lại liên tục trên dây chuyền chuyên dụng.

Doanh nghiệp Việt Nam gặp khó khăn gì với phần mềm thông thường?

Ở Việt Nam, các doanh nghiệp thực phẩm, đồ uống, thức ăn chăn nuôi, sơn, hóa chất và mỹ phẩm thường dùng phần mềm kế toán hoặc ERP thiết kế cho sản xuất rời rạc. Hệ quả là công thức phải quản lý trên Excel, hao hụt theo mẻ không được tính đúng vào giá thành, quy đổi giữa kg, lít, bao, thùng dễ sai, và khi có khiếu nại chất lượng thì mất nhiều thời gian để truy xuất lô nguyên liệu. Với hàng xuất khẩu hoặc hàng chịu quản lý an toàn thực phẩm, khả năng truy xuất nhanh là yêu cầu bắt buộc.

ERP sản xuất theo mẻ cần có những chức năng gì?

• Công thức co giãn theo sản lượng mẻ, hỗ trợ cả công thức và BOM.
• Quy đổi đơn vị tính linh hoạt cho lưu kho, mua hàng và bán hàng.
• Truy xuất lô từ nguyên liệu, bán thành phẩm đến thành phẩm, kèm hạn dùng.
• Kiểm tra chất lượng khi nhận nguyên liệu, trong sản xuất và trước khi xuất kho.
• Tính giá thành cho sản phẩm chính, đồng sản phẩm (co-product) và phụ phẩm (by-product).
• Tính hao hụt và hiệu suất theo mẻ.

Acumatica hỗ trợ sản xuất theo mẻ như thế nào?

Theo Acumatica, nền tảng hỗ trợ cả sản xuất rời rạc và sản xuất theo mẻ trên cùng một hệ thống. Với yêu cầu nâng cao như công thức co giãn và quy đổi đơn vị phức tạp, doanh nghiệp có thể dùng Process Manufacturing Suite của eWorkplace Apps, được xây dựng trên nền tảng Acumatica. Bộ Quality Management Suite đi kèm hỗ trợ kiểm tra chất lượng, danh mục kiểm tra, chứng nhận phân tích (COA), xử lý không phù hợp và hành động khắc phục phòng ngừa (CAPA), lấy mẫu theo AQL và thông báo thu hồi. Xem thêm MRP và ERP khác nhau thế nào và Acumatica cho ngành sản xuất.

Câu hỏi thường gặp

Công thức khác BOM như thế nào?

BOM liệt kê các linh kiện rời để lắp ráp sản phẩm. Công thức xác định thành phần nguyên liệu theo tỷ lệ và các bước xử lý như nhiệt độ, thời gian khuấy, thường tạo ra hỗn hợp không thể tách lại.

Có thể dùng phần mềm sản xuất rời rạc cho sản xuất theo mẻ không?

Thường là không phù hợp, vì phần mềm rời rạc thiếu công thức co giãn, quy đổi đơn vị phức tạp và tính hao hụt, hiệu suất theo mẻ.

Vì sao truy xuất lô quan trọng trong sản xuất theo mẻ?

Truy xuất lô cho phép xác định nhanh nguyên liệu nào đã dùng cho thành phẩm nào và thành phẩm đã giao cho khách hàng nào, giúp xử lý khiếu nại và thu hồi sản phẩm kịp thời.

Bài viết được S4 Consulting biên tập và bổ sung bối cảnh doanh nghiệp sản xuất Việt Nam, dựa trên bài “Batch Process Manufacturing Guide” của James Mallory trên blog Acumatica (27/06/2024).